Diş Teli Varken Ne Yenir, Ne Yenmez?

1. Telin İki Düşmanı: Sert ve Yapışkan Yiyecekler

Braket, diş teli tedavisinde dişin ön yüzüne yapıştırılan ve teli taşıyan küçük parçadır. Sert bir cisme denk geldiğinde yerinden oynayabilir ya da kopabilir; yapışkan yiyecekler ise hem braketi çekiştirir hem de telin çevresine dolanarak temizliği zorlaştırır.

Tedavi boyunca en dikkatli olmanız gerekenler şunlar:

Listedeki ortak nokta yiyeceğin kendisi değil, dişe binen ani ve noktasal kuvvettir. Aynı yiyeceğin küçültülmüş ya da yumuşatılmış hali çoğu zaman sorun çıkarmaz.

• Fındık, ceviz gibi kuruyemişleri bütün halde çiğnemek
• Buz çiğneme alışkanlığı
• Ay çekirdeği gibi kabuklu çekirdekleri dişle kırmak
• Karamel, lokum, jelibon gibi yapışkan şekerler
• Simit, baget, kızarmış ekmek gibi sert unlu mamulleri ısırarak koparmak

2. İlk Günlerin Kurtarıcısı: Yumuşak Besinler

Tel ilk takıldığında ve tellerin ayarlandığı kontrollerden sonraki birkaç gün, dişlerde hafif bir hassasiyet hissedilebilir. Bu dönemde çiğneme gerektirmeyen ya da az gerektiren besinler süreci epey rahatlatır. Pratik bir ölçü olarak şunu söyleyebiliriz: kaşıkla ya da çatalla zorlanmadan bölünebilen her şey genellikle güvenlidir.

Hassasiyet genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden azalır. Azalmıyor ya da artıyorsa kontrol randevunuzu beklemeden kliniğinizi aramanız yerinde olur.

• Çorbalar ve iyi pişmiş sebze yemekleri
• Yoğurt, ayran, sütlaç ve puding
• Patates püresi, makarna ve pilav
• Omlet, menemen ve yumuşak peynirler
• Muz, çilek gibi yumuşak meyveler ve meyve püreleri
• Haşlanmış ya da iyice yumuşayana kadar pişirilmiş etler

3. Diş Teli Varken Dondurma Yenir mi?

Evet, yenir; üstelik en rahat yiyebileceğiniz tatlılardan biridir. Dondurma yumuşak olduğu için braketlere zarar vermez; soğukluğu, ilk günlerdeki hassasiyeti bir miktar yatıştırabilir bile.

Dikkat edilecek noktalar tanıdık: külahın sert kısmını ön dişlerle ısırmamak ve içinde fındık, karamel gibi sert ya da yapışkan parçalar bulunan çeşitlerde ölçülü olmak. Milkshake ve dondurulmuş yoğurt gibi kaşıkla yenen soğuk tatlılar için de aynı kurallar geçerlidir. Şeker içeriği yüksek olduğu için sonrasında ağzınızı suyla çalkalamayı, akşam fırçalamanızı da aksatmamayı unutmayın.

4. Sakız, Çikolata, Elma: Tek Tek Cevaplıyoruz

Gelin, en çok merak edilen tekil yiyecek sorularını tek tek yanıtlayalım:

• Sakız çiğnenir mi? Önerilmez. Sakız braketlerin arasına ve telin çevresine yapışır, teli yerinden oynatabilir. Şekersiz olması bu riski ortadan kaldırmaz.
• Çikolata yenir mi? Sade ve oda sıcaklığında yumuşamış çikolata, küçük parçalar halinde genellikle sorun çıkarmaz. Fındıklı, karamelli, gofretli çeşitler ile buzdolabından yeni çıkmış sert çikolata ise risklidir.
• Elma yenir mi? Yenir, ama ısırarak değil. Bütün elmayı ön dişlerle ısırmak braket kopmasının en klasik nedenlerinden biridir; dilimleyip arka dişlerle çiğnemek yeterli.
• Mısır yenir mi? Koçanından kemirmek yerine taneleyerek yiyin; taneler yumuşaktır ve sorun çıkarmaz.
• Cips ve kraker? Tamamen yasak değil; büyük parçaları ön dişlerle kırmak yerine küçük parçalar halinde arka dişlerle yemek daha güvenlidir.
• Patlamış mısır? Riskli gruptadır. Aradaki patlamamış sert taneler brakete zarar verebilir; ince kabuklar da diş eti ile tel arasına sıkışabilir. Yiyecekseniz yavaş ve seçerek yemek gerekir.

5. Asitli ve Renkli İçecekler: Tele Değil, Dişe Zarar Verir

Kola, gazoz ve hazır meyve suyu gibi asitli, şekerli içecekler telin kendisini bozmaz; asıl etkileri minede, yani dişin dış koruyucu tabakasındadır. Braketlerin çevresi zaten zor temizlenen bir bölge olduğundan, asit ve şeker bir araya geldiğinde braket etrafında beyaz leke oluşma riski artabilir.

Çay ve kahve gibi koyu renkli içecekler ise şeffaf lastikleri ve seramik braketlerin çevresini zamanla sarartabilir. Bu içecekleri tamamen bırakmanız gerekmez; sıklığı azaltmak ve ardından ağzı suyla çalkalamak çoğu zaman yeterlidir. Bir ayrıntı daha: asit mineyi geçici olarak yumuşattığı için, asitli bir içecekten hemen sonra fırçalamak yerine yaklaşık yarım saat beklemek daha doğrudur.

6. Sevdiklerinizden Vazgeçmeyin: Zarar Vermeden Yeme Yolları

İyi haber şu: yasak sanılan yiyeceklerin çoğu, küçük bir hazırlıkla sofranızda kalabilir. Püf noktası, ön dişlerle ısırma ve sert temas gerektiren her şeyi biraz dönüştürmek:

Bir de genel bir kural: her yemekten sonra ağzı suyla çalkalamak ve günde en az iki kez braket çevresini özenle fırçalamak, hem teli hem dişleri korur.

• Elma, armut, havuç gibi sert meyve ve sebzeleri dilimleyin ya da rendeleyin
• Simit ve baget gibi sert ekmekleri ısırmak yerine elinizle küçük parçalara bölün
• Eti kemiğinden, mısırı koçanından ayırarak yiyin
• Kuruyemişleri bütün yerine dövülmüş ya da ezilmiş haliyle, örneğin yoğurdun üzerinde tüketin
• Çiğnemesi zor yemekleri biraz daha uzun pişirin

7. Braket Koparsa ya da Tel Batarsa Ne Yapmalı?

Tüm dikkatinize rağmen bir braket kopabilir ya da telin ucu yanağınıza batabilir. Bu durumlar genellikle acil değildir ama kendi haline de bırakılmamalıdır; en doğrusu kliniğinizi arayıp durumu anlatmak ve randevunuzu ona göre planlamaktır.

Kopan braket telin üzerinde sallanıyorsa yutmamaya dikkat edin; tamamen çıktıysa saklayıp randevunuza getirin. Batan tel için, braketin üzerine bastırılarak yapıştırılan ortodontik mum kısa süreli rahatlama sağlar. Teli kendiniz kesmeye ya da koparmaya çalışmayın; randevuya kadar yumuşak besinlere ağırlık vermek yeterlidir.